متن
آیا راهِ آسمان، چونان زهکشیِ کمان نیست؟
آنچه بالاست، پایین آورده میشود،
و آنچه پایین است، بالا برده میشود.
از آنکه بیش دارد، کاسته میشود،
و به آنکه کم دارد، افزوده میشود.
راهِ آسمان این است: کاستن از فزونی و بخشیدن به کاستی.
اما راهِ انسان چنین نیست؛
او از تهیدستان میستاند تا به توانگران پیشکش کند.
کیست آنکه فزونیِ خویش را نثارِ جهان کند؟
تنها آنکس که دائو را یافته است.
از این رو فرزانه کار میکند، اما دل نمیبندد؛
به انجام میرساند، اما در آن درنگ نمیکند؛
و نمیخواهد برتریاش را به نمایش بگذارد.
توضیح
این فصل با تشبیهی زیبا و فنی از «کمان» آغاز میشود تا مفهوم عدالت کیهانی را توضیح دهد. در چین باستان، برای آماده کردن و زهکشیِ کمان، باید دو بازوی آن را به هم نزدیک میکردند؛ بازوی بالا را پایین میآوردند و بازوی پایین را بالا میکشیدند تا تعادل برقرار شود و انرژی در تمام کمان توزیع گردد. لائوتزه این مکانیزم را استعارهای از «عدالتِ توزیعی» در طبیعت میداند. قانون آسمان (طبیعت) همواره به سمت تعادل یا آنتروپی حرکت میکند: کوهها فرسایش مییابند و درهها پر میشوند، گرما به سمت سرما میرود و فشارِ زیاد به سمت فشارِ کم تعدیل میشود. طبیعت اجازه نمیدهد انباشتگی در یک نقطه بیش از حد ادامه یابد.
اما لائوتزه بلافاصله تیغ نقد را به سمت جامعهی بشری میچرخاند. «راه انسان» برخلاف راه آسمان است؛ ساختارهای اجتماعی و اقتصادی بشر تمایل دارند که منابع را از پایین به بالا پمپاژ کنند. انسانها از کسی که کم دارد میگیرند و به کسی که زیاد دارد میدهند (چیزی که امروزه اثر متیو نامیده میشود). این انباشتِ غیرطبیعی، تعادل جهان را برهم میزند. در این میان، تنها فرزانه است که خلافِ جریانِ طمعِ بشری و همسو با جریانِ سخاوتِ آسمانی عمل میکند. او اگر دانش، ثروت یا فضیلتی (فزونی) دارد، آن را برای خود ذخیره نمیکند، بلکه اجازه میدهد در جهان جاری شود تا تعادل برقرار گردد. او نمیخواهد با انباشتِ فضیلت، خود را برتر نشان دهد، بلکه میخواهد چونان طبیعت، بینام و جاری باشد.
متن اصلی
天之道，其猶張弓與？
高者抑之，下者舉之；
有餘者損之，不足者補之。
天之道，損有餘而補不足。
人之道，則不然，損不足以奉有餘。
孰能有餘以奉天下，唯有道者。
是以聖人為而不恃，功成而不處，其不欲見賢。
ترجمه انگلیسی
The Way of Heaven is like stringing a bow.
The high is pulled down,
the low is raised up.
It takes from what has too much,
and gives to what has not enough.
The Way of Heaven is to reduce the excessive
and increase the insufficient.
The way of man is not so:
it takes from the poor
to give to the rich.
Who has enough to give to the world?
Only the person of the Way.
Therefore the wise act without expecting,
achieve without claiming,
and have no wish to show off their worth.