متن
رهروِ نیک، ردی بر جای نمیگذارد.
سخنورِ نیک، لغزش و خطایی ندارد.
حسابگرِ نیک، از چرتکه بهره نمیگیرد.
درِ خوببسته را قفلی نیست، اما گشوده نمیشود.
گره خوببسته را ریسمانی نیست، اما باز نمیشود.
از این رو فرزانه همواره در نجاتِ مردمان میکوشد،
و هیچکس را رها نمیکند.
او همواره در نجاتِ موجودات میکوشد،
و هیچچیز را دور نمیاندازد.
این را «پیروی از روشنایی» مینامند.
پس، انسانِ نیک، آموزگارِ انسانِ بد است.
و انسانِ بد، دستمایهی کارِ انسانِ نیک.
اگر آموزگار را گرامی نداری،
و دستمایه را دوست نپنداری،
هرچند بسیار دانا باشی، سخت گمراه شدهای.
این رازی بزرگ و شگفت است.
توضیح
این فصل به توصیفِ کمال در عمل میپردازد که در فلسفهی دائو، همواره با نوعی «بیاثری» و «نرمی» همراه است. لائوتزه مهارتِ واقعی را در عدمِ وابستگی به ابزار و زور بازو میبیند. کسی که راه رفتن را بلد است، چنان نرم و هماهنگ با زمین گام برمیدارد که ردی باقی نمیگذارد (کنایه از عدمِ ایجادِ کارما یا پیآمدِ منفی). دری که با ترازِ دقیق و تعادل بسته شده باشد، نیازی به قفل و زنجیر ندارد، زیرا خودبهخود بسته میماند. این استعارهها بیانگرِ اصل «وو-وی» هستند: انجامِ کار به کاملترین شکل، به گونهای که هیچ فشار یا اصطکاکی ایجاد نشود.
در نیمهی دوم، این اصلِ مکانیکی به قلمروِ اخلاق و اجتماع تعمیم مییابد. فرزانه (رهبر یا انسانِ آگاه) هیچکس را «دورریختنی» نمیداند. برخلاف نظامهای حقوقی یا اخلاقی که افرادِ خاطی را طرد میکنند، فرزانه در هر کسی پتانسیلی میبیند. عبارت «پیروی از روشنایی» (Xi Ming) به معنای دیدنِ آن نورِ پنهان در وجودِ هر چیز و هر کس است.
رابطهی میان «نیک» و «بد» در اینجا دیالکتیکی است، نه تضادِ خصمانه. انسانِ نیک وظیفه دارد به انسانِ گمراه آموزش دهد، اما نکتهی عمیقتر این است که انسانِ گمراه نیز برای انسانِ نیک ضروری است؛ او «دستمایه» یا مادهخامِ کارِ فرزانه است. بدون وجودِ سختیها و انسانهای دشوار، فضیلت و مهارتِ فرزانه مجالی برای بروز نمییابد. لائوتزه هشدار میدهد که اگر انسانِ نیک مغرور شود و آن کسانی را که «بد» میپندارد دوست نداشته باشد، حتی با وجودِ هوشِ سرشار، در تاریکیِ بزرگی گرفتار شده است، زیرا وحدتِ بنیادینِ هستی را نادیده گرفته است.
متن اصلی
善行無轍跡；
善言無瑕謫；
善數不用籌策；
善閉無關楗而不可開；
善結無繩約而不可解。
是以聖人常善救人，故無棄人；
常善救物，故無棄物。
是謂襲明。
故善人者，不善人之師；
不善人者，善人之資。
不貴其師，不愛其資，
雖智大迷。
是謂要妙。
ترجمه انگلیسی
Good walking leaves no tracks.
Good talking doesn’t fumble.
Good counting needs no counters.
Good closing needs no bar and bolt,
yet it can’t be opened.
Good tying needs no rope and knot,
yet it can’t be untied.
Therefore the wise take care of everyone
and abandon no one.
They take care of everything
and abandon nothing.
This is called “following the light.”
What is a good man?
A teacher of a bad man.
What is a bad man?
A good man’s charge.
If the teacher is not respected,
and the student not cared for,
confusion will reign, however smart one is.
This is the great secret.