متن
نرمترین چیز در جهان،
بر سختترین چیز در جهان میتازد و چیره میشود.
آنچه «هستی» و فرمی ندارد،
به جایی راه مییابد که هیچ شکافی در آن نیست.
از این رو، من سودمندیِ «بیعمل بودن» را میشناسم.
آموزشِ بدونِ واژه،
و سودمندیِ عملِ بدونِ تقلا را؛
کمتر کسی در زیر آسمان درمییابد.
توضیح
این فصل یکی از فشردهترین و زیباترین بیانهای اصل «نرمی» و قدرتِ پارادوکسیکالِ «وو-وی» (Wu Wei) است. لائوتزه با تصویری تکاندهنده آغاز میکند: نرمترین چیز (که مفسران اغلب آن را آب یا هوا میدانند)، قادر است بر سختترین چیز (سنگ یا صخره) چیره شود و حتی از میان آن بگذرد. آب به دلیلِ نداشتنِ فرمِ ثابت، میتواند صخره را احاطه کند، فرسایش دهد و در نهایت خُرد کند، در حالی که صخره به دلیلِ سختی و خشکیاش، شکننده و آسیبپذیر است.
جملهی «آنچه هستی ندارد، به جایی راه مییابد که شکافی نیست» (Wu you ru wu jian)، بُعدِ متافیزیکیِ عمیقی دارد. منظور از «آنچه هستی ندارد»، همان «نیستی» یا نیروی نامرئیِ دائو است. اجسام جامد هر چقدر هم متراکم باشند، نمیتوانند مانعِ نفوذِ امرِ نامادی شوند. همانطور که ارواح یا امواج از دیوار میگذرند، شخصی که «خود» (Ego) را رها کرده و به بیفرمی رسیده است، میتواند به قلبِ سختترین مشکلات و موقعیتها نفوذ کند، بدون آنکه اصطکاکی ایجاد نماید.
لائوتزه از این مشاهدهی فیزیکی به یک نتیجهگیریِ عملی میرسد: «بیعمل بودن» سودمند است. وقتی شما سعی نمیکنید با فشار و زور (سختی) راه خود را باز کنید، بلکه مانند آب یا روح جاری میشوید (نرمی)، به نتایجی میرسید که با زورِ بازو ناممکن بود. «آموزشِ بدون واژه» نیز اشاره به همین کیفیت دارد؛ تأثیرگذاری از طریقِ «حضور» و «عملِ خاموش» بسیار عمیقتر از سخنرانی و موعظه است، هرچند که درکِ این حقیقت برای اکثرِ مردمِ دنیا دشوار است.
متن اصلی
天下之至柔，馳騁天下之至堅。
無有入無間，吾是以知無為之有益。
不言之教，無為之益，天下希及之。
ترجمه انگلیسی
The softest thing in the world
dashes against and overcomes the hardest;
that which has no substantial existence
enters where there is no crevice.
That is how I know the value of action that is not action.
The teaching that is without words,
the value of action that is not action,
few indeed can understand.