متن
هر چه را بخواهی جمع کنی،
نخست باید بگستری.
هر چه را بخواهی ناتوان کنی،
نخست باید نیرومند گردانی.
هر چه را بخواهی براندازی،
نخست باید برکشی.
و هر چه را بخواهی بستانی،
نخست باید ببخشی.
این را «روشناییِ ظریف» مینامند.
نرم و ناتوان، بر سخت و توانا چیره میشود.
ماهی را نباید از ژرفنا بیرون کشید؛
و ابزارهای تیزِ دولت را،
نباید بر مردم آشکار کرد.
توضیح
این فصل یکی از مرموزترین و استراتژیکترین بخشهای دائو دِ چینگ است که گاهی به اشتباه، دستمایهای برای سیاستهای ماکیاولیستی تعبیر شده است. لائوتزه قانونی دیالکتیکی را مطرح میکند: هر چیزی برای تبدیل شدن به ضدِ خود، ابتدا باید به نهایتِ وضعیتِ فعلیاش برسد. اگر میخواهید چیزی کوچک شود، اجازه دهید تا حد ممکن بزرگ شود؛ زیرا در طبیعت، هر انبساطی در نهایت به انقباض میانجامد (مثل تنفس). این یک حیله نیست، بلکه درکِ «چرخهی تغییرات» است. حکومتها و قدرتهایی که بیش از حد بزرگ و خشن میشوند، در واقع بذرِ سقوطِ خود را میکارند.
عبارت «روشناییِ ظریف» (Wei Ming) به خِردی اشاره دارد که مکانیسمِ پنهانِ واقعیت را میبیند، نه فقط سطحِ ظاهریِ آن را. اصلِ «پیروزیِ نرم بر سخت» دوباره تکرار میشود؛ دندانهای سخت میریزند اما زبانِ نرم باقی میماند.
پایان فصل دو استعارهی حیاتی دارد. نخست، «ماهی در ژرفنا». ژرفنا (آب عمیق) خانهی امن و منبعِ حیاتِ ماهی است. اگر ماهی به سطح بیاید و خودنمایی کند، صید میشود یا میمیرد. انسان فرزانه نیز نباید از ریشهی خود (دائو) جدا شود و خود را در معرضِ نمایش بگذارد. دوم، «ابزارهای تیزِ دولت». این ابزارها میتوانند سلاحها، قوانینِ قهریه یا نمایشِ قدرت باشند. لائوتزه هشدار میدهد که قدرتِ واقعی باید نامرئی باشد. نمایش دادنِ ابزارهای سرکوب، تنها باعثِ ایجادِ وحشت و در نهایت، شورشِ مردم میشود. قدرت باید همچون آن ژرفنایِ تاریک باشد؛ موجود و اثرگذار، اما پنهان از دیدگان.
متن اصلی
將欲歙之，必固張之；
將欲弱之，必固強之；
將欲廢之，必固興之；
將欲奪之，必固與之。
是謂微明。
柔弱勝剛強。
魚不可脫於淵，
國之利器不可以示人。
ترجمه انگلیسی
What is to be shrunken
is first stretched out.
What is to be weakened
is first made strong.
What is to be thrown over
is first raised up.
What is to be taken away
is first given.
This is called subtle insight.
The soft and weak overcome the hard and strong.
Fish should not be taken from the deep waters.
The state’s sharp weapons should not be shown to the people.