متن
آنان که میخواهند جهان را تسخیر کنند،
و آن را به میلِ خود شکل دهند،
من میبینم که هرگز کامیاب نخواهند شد.
جهان، ظرفی مقدس و روحانی است؛
نمیتوان بر آن دست برد و تغییرش داد.
آنکه دستکاریاش کند، تباهش میسازد،
و آنکه بخواهد در مشت بگیردش، از دستش میدهد.
زیرا موجودات، گاه پیش میروند و گاه از پی میآیند؛
گاه گرم میدمند و گاه سرد آه میکشند؛
گاه نیرومندند و گاه ناتوان؛
گاه برمیخیزند و گاه فرومیریزند.
از این رو فرزانه،
افراط، زیادهروی و گزافکاری را رها میکند.
توضیح
این فصل هشداری صریح در برابر مهندسیِ جهان و مداخلهگریِ سیاسی یا زیستمحیطی است. لائوتزه جهان را «شِنچی» (Shenqi) مینامد که میتوان آن را «ظرفِ مقدس» یا «ابزارِ ارواح» ترجمه کرد. این استعاره بیانگر آن است که جهان یک شیءِ مکانیکی یا تودهای از منابعِ خام نیست که انسان بتواند با چکشِ ارادهاش آن را بکوبد و به شکلِ دلخواه درآورد. جهان دارای روح، شعور و نظمِ درونیِ خاصِ خود است. هر تلاشی برای «بهبود» بخشیدن به طبیعت یا کنترلِ مطلقِ جامعه، در واقع تجاوز به حریمِ این تقدس است و نتیجهای جز خرابی به بار نمیآورد. پارادوکسِ همیشگیِ دائو در اینجا نیز خودنمایی میکند: هرچه محکمتر چنگ بزنی، بیشتر از لای انگشتانت میریزد.
در بخش میانی، متن به تنوع و تغییرپذیریِ طبیعیِ پدیدهها اشاره میکند. هیچ وضعیتِ ثابتی وجود ندارد؛ موجودات در چرخهای از حالاتِ متضاد (پیش و پس، گرم و سرد، قوت و ضعف) در نوساناند. تلاش برای یکسانسازیِ همه چیز یا تحمیلِ یک وضعیتِ خاص (مثلاً رشدِ اقتصادیِ دائمی یا شادیِ همیشگی)، جنگیدن با واقعیتِ سیالِ هستی است.
نتیجهگیریِ فصل، راهکارِ فرزانه را نشان میدهد. او نمیخواهد جهان را تعمیر کند، بلکه رویکردِ خود را اصلاح میکند. سه واژهی پایانی (Shen, She, Tai) به معنای شدت (افراط)، تجمل (اسراف) و غرور (گزافکاری) هستند. فرزانه با حذفِ این زوائد از زندگی و حکمرانیِ خود، اجازه میدهد که ظرفِ مقدسِ جهان، تعادلِ خود را حفظ کند.
متن اصلی
將欲取天下而為之，吾見其不得已。
天下神器，不可為也，不可執也。
為者敗之，執者失之。
故物或行或隨；
或歔或吹；
或強或羸；
或載或隳。
是以聖人去甚，去奢，去泰。
ترجمه انگلیسی
Those who think they can take the world and run it:
I see they will not succeed.
The world is a sacred vessel.
It cannot be improved.
If you tamper with it, you ruin it.
If you grab it, you lose it.
For things sometimes lead, sometimes follow.
Sometimes blow hot, sometimes blow cold.
Sometimes are strong, sometimes weak.
Sometimes are up, sometimes down.
Therefore the wise reject extremes,
reject extravagance,
reject excess.