متن
هنگامی که کینهای بزرگ را آشتی میدهی،
بیگمان ردی از آن کینه باقی میماند؛
چگونه میتوان این را نیکی شمرد؟
از این رو فرزانه، «چوبخطِ چپ» را نگه میدارد،
اما طلبِ خود را از مردمان نمیستاند.
آنکه فضیلت دارد، بر سرِ پیمانِ خویش میماند،
و آنکه فضیلت ندارد، تنها در پیِ گرفتنِ خراج است.
راهِ آسمان را خویشاوندی و تبعیضی نیست؛
اما همواره با انسانِ نیک همراه است.
توضیح
این فصل به ماهیتِ روابط انسانی، حلوفصلِ مناقشات و تفاوتِ میانِ «بخشش» و «معامله» میپردازد. لائوتزه با واقعبینیِ تلخی آغاز میکند: صلحهای اجباری یا توافقهای سطحی که پس از درگیریهای بزرگ (کینههای عمیق) رخ میدهند، هرگز کامل نیستند. همیشه تهماندهای از زهرِ کینه باقی میماند که میتواند دوباره شعلهور شود. پس راهِ حلِ واقعی چیست؟ لائوتزه برای پاسخ، از استعارهی «چوبخط» یا قراردادهای باستانی چین (Qi) استفاده میکند. در آن زمان، قراردادها را روی چوب بامبو مینوشتند و آن را از وسط میشکستند. نیمهی چپ (که ارزشمندتر بود) نزدِ طلبکار میماند و نیمهی راست نزدِ بدهکار. داشتنِ نیمهی چپ به معنای حقِ مطالبه و زورگویی برای گرفتنِ بدهی بود.
فرزانه کسی است که «چوبخطِ چپ» (حق و قدرت) را در دست دارد، اما هرگز از آن برای تحت فشار گذاشتنِ دیگران استفاده نمیکند. او طلبکار است، اما بدهیاش را نمیستاند. این استعارهای عمیق از «عدمِ مطالبهگری» در روابط است. انسانی که دارای فضیلت (دِ) است، مسئولیتِ خود را انجام میدهد و «میدهد»، بدون آنکه منتظرِ بازگشت باشد. در مقابل، انسانِ بیفضیلت مدام در حالِ محاسبهی سود و زیان و گرفتنِ خراج (Che) از دیگران است.
پایان فصل، یکی از مهمترین اصولِ الهیاتِ تائویی را بیان میکند: «راهِ آسمان را خویشاوندی نیست» (Tian Dao Wu Qin). یعنی دائو یا خدا، پارتیبازی نمیکند و قوموخویشی با کسی ندارد که به خاطرِ نژاد یا قبیلهاش او را برتری دهد. آسمان کاملاً بیطرف است، اما بر اساسِ قانونِ رزونانس (همنوایی)، با کسی که ارتعاشِ نیکی و بخشش دارد، همراه میشود. این همراهی، پاداش نیست، بلکه نتیجهی طبیعیِ همفرکانس شدن با ذاتِ بخشندهی هستی است.
متن اصلی
和大怨，必有餘怨；
安可以為善？
是以聖人執左契，而不責於人。
有德司契，無德司徹。
天道無親，常與善人。
ترجمه انگلیسی
Patching up a great hatred
is sure to leave some hatred behind.
How can this be regarded as good?
Therefore the Sage holds the left side of the tally,
but does not call in the debts from others.
The man of Virtue takes charge of the tally;
the man of no Virtue takes charge of exaction.
The Way of Heaven has no favorites.
It is always with the good man.