متن
گرسنگیِ مردمان،
از آن روست که حاکمان، مالیاتِ بسیار میخورند؛
از این روست که گرسنهاند.
سرکشیِ مردمان و دشواریِ ادارهشان،
از آن روست که حاکمان، بسیار مداخله میکنند؛
از این روست که سرکشاند.
و اینکه مردمان مرگ را خوار میشمارند،
از آن روست که حاکمان، حریصانه در پیِ زندگیِ خویشاند؛
از این روست که مرگ را به چیزی نمیگیرند.
تنها آنکس که برای زندگی تقلا نمیکند،
خردمندتر از کسی است که زندگی را بیش از حد گرامی میدارد.
توضیح
این فصل یک تحلیلِ جامعهشناختیِ صریح و بیپرده از ریشههای فقر و ناآرامیِ اجتماعی است. لائوتزه برخلافِ بسیاری از متفکرانِ زمانِ خود که مردم را مقصرِ هرجومرج میدانستند، انگشتِ اتهام را مستقیماً به سوی طبقهی حاکم نشانه میرود. او رابطهی مستقیمی میانِ «تغذیهی حاکم» و «گرسنگیِ مردم» ترسیم میکند. واژهی «خوردن» در اینجا ایهام دارد؛ هم به معنای مصرفِ فیزیکیِ غلات (که به عنوان مالیات جمع میشد) است و هم استعارهای از بهرهکشیِ منابعِ کشور. وقتی رأسِ هرم بیش از حد میخورد، قاعده میمیرد.
نافرمانیِ مدنی یا «دشواریِ ادارهی مردم» نیز نتیجهی سرشتِ بدِ مردم نیست، بلکه واکنشی طبیعی به «مداخلهگری» (You Wei) حاکمان است. وقتی قوانین دستوپاگیر میشوند و حکومت سعی میکند همه چیز را کنترل کند، نظمِ طبیعی به هم میریزد و مردم عصیان میکنند. اما تکاندهندهترین بخشِ فصل، تحلیلِ «بیباکیِ مردم در برابرِ مرگ» است. وقتی حاکمان چنان تشنهی زندگیِ لوکس و طولانی هستند که شیرهی جانِ ملت را میکشند، زندگی برای مردم چنان سخت میشود که دیگر ارزشی ندارد. کسی که چیزی برای از دست دادن ندارد، از مرگ (یا اعدام) نمیترسد. لائوتزه نتیجه میگیرد که امنیتِ واقعی و خِرَدِ حقیقی، در «نچسبیدن به زندگی» است. حاکمی که وسواسِ بقا و تجمل ندارد، فشاری بر مردم نمیآورد و در نتیجه، هم خودش و هم مردمش در امنیت خواهند زیست.
متن اصلی
民之饑，以其上食稅之多，是以饑。
民之難治，以其上之有為，是以難治。
民之輕死，以其上求生之厚，是以輕死。
夫唯無以生為者，是賢於貴生。
ترجمه انگلیسی
The people are hungry
because their superiors consume the tax-grain.
That is why they are hungry.
The people are hard to rule
because their superiors interfere.
That is why they are hard to rule.
The people treat death lightly
because their superiors strive so hard for life.
That is why they treat death lightly.
One who does not strive for life
is worthier than one who clings to it.