متن
آنچه نیک کاشته شود، از ریشه برنمیآید.
آنچه نیک در آغوش کشیده شود، رها نمیگردد.
و فرزندان و نوادگان، پیوسته نیاکان را گرامی خواهند داشت.
آن را در «خود» بپرور، تا فضیلتت راستین گردد.
در «خانه» بپرور، تا فضیلتت افزون شود.
در «روستا» بپرور، تا فضیلتت دیرپا ماند.
در «کشور» بپرور، تا فضیلتت شکوفا گردد.
و در «جهان» بپرور، تا فضیلتت همگان را فرا گیرد.
پس، با نگریستن به تن، تن را بشناس؛
با نگریستن به خانه، خانه را؛
با نگریستن به روستا، روستا را؛
با نگریستن به کشور، کشور را؛
و با نگریستن به جهان، جهان را.
من از کجا چگونگیِ جهان را میدانم؟
به واسطهی همین.
توضیح
این فصل به تشریحِ ساختارِ «فراکتالی» و لایهلایهی فضیلت (دِ) در اندیشهی تائویی میپردازد. لائوتزه با استعارهی کشاورزی و معماری آغاز میکند: «آنچه نیک کاشته شود». این کاشتن، اشاره به درونی کردنِ حقیقتِ دائو است. اگر ریشههای معنویِ انسان عمیق باشد، هیچ طوفانِ سیاسی یا اجتماعی نمیتواند او را از جا بکند. اشاره به «گرامی داشتنِ نیاکان توسط نوادگان» نیز تأکیدی بر همین تداوم و پایداری است؛ فضیلتِ حقیقی، میراثی است که حتی پس از مرگِ جسمانی باقی میماند و نسلهای بعد را تغذیه میکند.
بخش میانی فصل، نقشهی راهِ اصلاحِ جهان را ترسیم میکند که حرکتی «از درون به بیرون» است. برخلافِ مصلحانِ اجتماعی که میخواهند از تغییرِ ساختارهای بزرگ (کشور و جهان) شروع کنند، دائو بر نقطهی کانونیِ «خود» (Shen) تأکید دارد. فضیلت ابتدا باید در فرد «راستین» (Zhen) شود. تنها پس از این تحققِ فردی است که میتوان آن را به خانواده سرایت داد و «افزون» کرد، سپس به روستا، کشور و در نهایت به کلِ جهان گسترش داد. هر مرحله، پیشنیازِ مرحلهی بعد است و نمیتوان جهش کرد.
پایان فصل به یک اصلِ معرفتشناختیِ عمیق اشاره دارد: شناختِ جهان از طریقِ شناختِ الگوهای کوچکتر. عبارت «با نگریستن به تن، تن را بشناس» به معنایِ مشاهدهی مستقیم و بیواسطه است، نه قضاوت کردنِ آن بر اساسِ ایدئولوژیها. همچنین این اصل بیانگرِ «وحدتِ الگو» در هستی است؛ همان قوانینی که بر بدنِ انسان حاکم است، بر خانواده و کهکشان نیز حاکم است. بنابراین، فرزانه نیازی ندارد برای شناختِ جهان به دوردستها برود؛ او با نگریستن به «همین» (که میتواند اشاره به بدنِ خود یا خودِ دائو باشد)، رازِ کلِ جهان را درمییابد.
متن اصلی
善建者不拔，
善抱者不脫，
子孫以祭祀不輟。
修之於身，其德乃真；
修之於家，其德乃餘；
修之於鄉，其德乃長；
修之於邦，其德乃豐；
修之於天下，其德乃普。
故以身觀身，
以家觀家，
以鄉觀鄉，
以邦觀邦，
以天下觀天下。
吾何以知天下然哉？
以此。
ترجمه انگلیسی
What is planted right, stays deep in the earth.
What is embraced right, stays close to the heart.
So your descendants will honor you for generations.
Cultivate Virtue in your own self,
and it becomes real.
Cultivate it in the family,
and it becomes abundant.
Cultivate it in the community,
and it becomes enduring.
Cultivate it in the country,
and it becomes prosperous.
Cultivate it in the world,
and it becomes universal.
Therefore look at the body through the body;
look at the family through the family;
look at the community through the community;
look at the country through the country;
look at the world through the world.
How do I know the ways of the world?
By this.