متن
دائوی بزرگ، سیلآسا جاری است؛
هم به چپ میرود و هم به راست.
دههزار موجود بدو تکیه کردهاند تا بزیند،
و او کلامی نمیگوید.
کار را به انجام میرساند، اما نامی نمیجوید.
موجودات را میپوشاند و میپرورد،
اما بر آنان سروری نمیکند.
چون همواره بیخواهش است،
میتوان آن را «خُرد» نامید.
دههزار موجود بدو بازمیگردند و او ادعایِ اربابی ندارد،
پس میتوان آن را «بزرگ» نامید.
از این رو فرزانه،
هرگز خود را بزرگ نمیشمارد،
و اینگونه است که به بزرگیِ راستین دست مییابد.
توضیح
این فصل به توصیف ماهیتِ پارادوکسیکال و فراگیرِ دائو میپردازد و مفهوم «بزرگی» را بازتعریف میکند. لائوتزه دائو را همچون سیلابی عظیم یا رودی پهناور توصیف میکند که «به چپ و راست» جاری است. این عبارت نشاندهندهی بیطرفیِ مطلقِ دائو است؛ او مسیرش را انتخاب نمیکند، تبعیض قائل نمیشود و همه چیز را در بر میگیرد. دائو منبعِ حیات است، اما مانند یک سرور یا پادشاه رفتار نمیکند؛ او مانند آب است که به همه چیز زندگی میبخشد اما هیچگاه طلبِ تشکر نمیکند و یا ادعای مالکیت بر مخلوقاتش ندارد.
بخش میانی فصل، بازیِ ظریفی با مفاهیم «خُرد» (Small) و «بزرگ» (Great) دارد. دائو از آن جهت «خُرد» یا کوچک نامیده میشود که متواضع است، پنهان است و هیچ «خواهش» یا تلاشی برای دیده شدن ندارد. گویی در پسزمینه محو شده است. اما از سوی دیگر، چون تمام هستی به او وابسته است و همه چیز در نهایت به او بازمیگردد، لایقِ نام «بزرگ» است. این دو صفت متضاد در دائو به وحدت میرسند.
پایان فصل، درسِ عملی برای انسانِ فرزانه است. کسی که عمداً تلاش کند «بزرگ» دیده شود، کوچک میماند (اسیرِ ایگو). اما فرزانه با تقلید از دائو، ادعای بزرگی را رها میکند، خود را خادم و همراهِ امور میبیند و نه اربابِ آنها. او با نفیِ بزرگیِ خود، فضایی را ایجاد میکند که بزرگیِ حقیقی در آن متجلی شود. عظمتِ واقعی در بیادعایی است.
متن اصلی
大道泛兮，其可左右。
萬物恃之以生而不辭，
功成不名有。
衣養萬物而不為主。
常無欲，可名於小；
萬物歸焉而不為主，可名於大。
以其終不自為大，
故能成其大。
ترجمه انگلیسی
The Great Way flows,
drifting to the left and the right.
The ten thousand things rely on it for life,
and it doesn’t turn away.
It fulfills its purpose but makes no claim.
It covers and feeds the ten thousand things
but does not act as their lord.
Endlessly without desire,
it may be named Small.
The ten thousand things return to it,
but it does not act as their lord,
so it may be named Great.
Because it never claims greatness,
it achieves greatness.